Moscow thời chiến: bình thường mới dưới bóng xung đột

Gần hai năm kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine, thủ đô Moscow vẫn duy trì được vẻ ngoài yên bình và vận hành trơn tru như một đại đô thị hiện đại. Tuy nhiên, ẩn sâu dưới bức tranh tưởng như không đổi đó là những thay đổi âm thầm nhưng dai dẳng – dấu hiệu cho thấy chiến tranh vẫn hiện diện, dù không hiển hiện.

Ở Moscow, những chuyến tàu điện ngầm vẫn lăn bánh đúng giờ, các khu trung tâm thương mại vẫn nhộn nhịp, và các hoạt động như lễ kỷ niệm sinh nhật thành phố hay cuộc bầu cử địa phương vẫn diễn ra đúng lịch trình. Nhưng bên cạnh đó, người dân dần làm quen với việc radar chống UAV gây nhiễu tín hiệu điều hướng, hay các biển hiệu cảnh báo nhập ngũ xuất hiện dày đặc trên các tuyến phố lớn.

Cuộc sống tiếp tục, nhưng không hoàn toàn bình thường.

Tháng 9 vừa qua, Moscow tổ chức lễ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 876 của thành phố – một dịp được đầu tư công phu với triển lãm kéo dài suốt một tháng. Triển lãm này trình chiếu hình ảnh ba chiều đồ sộ về sức sống, sự hiện đại và khát vọng tương lai của thủ đô nước Nga.

Hơn 7 triệu lượt khách tham quan đã được ghi nhận – con số thể hiện nhu cầu và mong muốn sống trong một môi trường ổn định, văn minh của người dân thủ đô.

Tuy vậy, sự kiện cũng diễn ra trong bối cảnh hàng loạt vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) xảy ra vào mùa hè năm nay. Dù không có còi báo động hay những lời cảnh báo rõ ràng, người dân dường như đã thích nghi với trạng thái "bình thường mới", nơi sự lo lắng về chiến tranh được giữ ở mức tối thiểu – nhưng không hoàn toàn biến mất.

Mặt trái của ổn định: giá cả leo thang và thay đổi thầm lặng

Dù không xuất hiện trên mặt báo, những thay đổi lớn nhất của Moscow lại đến từ… siêu thị và đại lý xe hơi. Các lệnh trừng phạt quốc tế, kết hợp với chính sách dồn lực cho chiến tranh, đã khiến giá cả tăng mạnh. Thịt đỏ và cá tươi trở thành mặt hàng xa xỉ với không ít người dân, đặc biệt là người lớn tuổi sống bằng lương hưu như bà Nina, 79 tuổi.

Tại các cửa hàng tạp hóa, nhiều sản phẩm nhập khẩu đã biến mất. Xe hơi phương Tây – từng là biểu tượng của tầng lớp trung lưu Nga – giờ đây được thay thế dần bằng xe Trung Quốc, khi các hãng lớn như BMW, Mercedes, hay Ford lần lượt rút khỏi thị trường Nga.

Ông Aleksandr, một người đàn ông trung niên, thừa nhận rằng dù vẫn đủ khả năng chi tiêu hàng ngày, ông đã từ bỏ kế hoạch đổi xe mới vì “không còn mẫu xe nào để chọn”.

Những cụm từ như “lý do kỹ thuật” trở thành cách nói kín đáo để che đi sự thiếu hụt, không chỉ trong hàng hóa, mà cả trong niềm tin và sự ổn định lâu dài.

Sự im lặng của tiếng Anh và sự trở lại của biểu tượng cũ

Một trong những chi tiết ít người để ý nhưng mang tính biểu tượng là: tàu điện ngầm Moscow đã ngừng phát thông báo bằng tiếng Anh. Sự biến mất âm thầm này phản ánh một xu hướng rõ ràng: sự thu hẹp của không gian quốc tế trong đời sống hàng ngày tại Nga.

Thay thế cho các thương hiệu toàn cầu là các nhãn hàng nội địa – đôi khi là bản sao, đôi khi là những thương hiệu mới nổi nhanh chóng để lấp khoảng trống thị trường.

Ở cấp độ văn hóa – chính trị, bức tượng của Felix Dzerzhinsky, người sáng lập lực lượng an ninh Liên Xô, đã được dựng lại trước trụ sở cơ quan tình báo Nga. Một hành động mang nhiều thông điệp, vừa là sự khẳng định bản sắc, vừa là lời nhắc nhở rằng đất nước đang trong thời kỳ đặc biệt, đòi hỏi tinh thần đặc biệt.

Những mảnh ghép trái ngược trong đời sống thường nhật

Trong khi một số người vẫn giữ nhịp sống quen thuộc – làm việc, đưa đón con cái, đi dạo cuối tuần – thì những người khác lại chịu áp lực kinh tế ngày càng lớn. Đối với giới trẻ, lựa chọn học tập và phát triển nghề nghiệp ngày càng thu hẹp, đặc biệt khi việc du học ở các nước phương Tây trở nên khó khăn, khiến du học Nga trở thành một phương án dễ tiếp cận hơn, nhất là qua các học bổng chính phủ, học bổng hiệp định.

Tuy nhiên, môi trường du học hiện tại ở Nga cũng không còn giống như trước chiến sự. Các chương trình học tiếng Nga dành cho sinh viên quốc tế vẫn tiếp tục, nhưng phải đối mặt với nhiều thay đổi về giảng viên, giáo trình và điều kiện lưu trú – đặc biệt tại các thành phố lớn như Moscow hay Saint Petersburg.

Moscow - một đô thị trụ vững giữa sóng gió

Có thể nói, Moscow đang sống trong một trạng thái cân bằng mong manh. Trên bề mặt, thành phố này vẫn là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của Nga. Các tuyến đường vẫn thông suốt, các dự án bất động sản tiếp tục triển khai, các chương trình truyền hình vẫn phát sóng đều đặn.

Nhưng đằng sau sự trơn tru đó là những thay đổi sâu sắc – từ thói quen tiêu dùng, hành vi xã hội, cho tới định hướng phát triển cá nhân của từng người dân.

Trong dòng chảy ấy, người Moscow – như họ đã từng nhiều lần trong lịch sử – vẫn tiếp tục sống, tiếp tục thích nghi và giữ cho nhịp sống không đứt đoạn. Họ không gọi đó là thời chiến, nhưng cũng không còn gọi đó là thời bình.