Ca khúc Việt lời Nga và hành trình gìn giữ tiếng Nga qua âm nhạc

Lan tỏa tiếng Nga qua âm nhạc Việt

Ngày 10/5/2025, chương trình "Ca khúc Việt lời Nga" đã chính thức diễn ra tại Hội trường A1, Trường Đại học Hà Nội. Sự kiện là một hoạt động đầy ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Liên bang Nga (30/1/1950 – 30/1/2025), đồng thời cũng là dịp tri ân thầy giáo, dịch giả Lê Đức Mẫn – người suốt đời gắn bó với sự nghiệp giảng dạy, nghiên cứu và dịch thuật tiếng Nga.

Trong một không gian ấm cúng và trang trọng, khán giả đã được thưởng thức những ca khúc quen thuộc của Việt Nam, nhưng lần đầu tiên vang lên bằng tiếng Nga. Đây là một sáng kiến độc đáo, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam thông qua con đường âm nhạc và ngôn ngữ, đồng thời khơi dậy tình yêu với tiếng Nga – một ngôn ngữ đang ngày càng có sức hút trở lại, đặc biệt trong bối cảnh du học Nga, học bổng hiệp định và học bổng chính phủ đang mở ra nhiều cơ hội học tập giá trị cho sinh viên Việt Nam.

Người thầy thầm lặng với tình yêu tiếng Việt và tiếng Nga

Dịch giả Lê Đức Mẫn – người chắp cánh cho những ca khúc Việt hóa tiếng Nga – năm nay đã ngoài 80 tuổi, nhưng vẫn miệt mài với công việc dịch thuật đầy tâm huyết. Sinh năm 1941 tại Hà Nam, ông từng học tiếng Nga tại Đại học Sư phạm Hà Nội và gắn bó với nghề giảng dạy từ năm 1966 đến khi nghỉ hưu vào năm 2002 tại Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội (nay là HANU).

Trong hơn 30 năm, ông đã chuyển ngữ hơn 60 ca khúc Việt Nam sang tiếng Nga, từ những bài ca cách mạng đến những tình khúc đương đại. Những tác phẩm nổi bật có thể kể đến như Bài ca Hồ Chí Minh, Đêm qua em mơ gặp Bác, Tiến về Hà Nội, Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, Bụi phấn, Nối vòng tay lớn, Trái đất này là của chúng mình, Em còn nhớ hay em đã quên, Hà Nội mùa thu...

Không chỉ là người dịch, ông còn là một nhà giáo, nhà thơ, người gìn giữ vẻ đẹp của tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ Nga bằng sự cẩn trọng và tình cảm sâu sắc. Ông từng chia sẻ rằng một người dịch giỏi cần có cả tri thức ngôn ngữ, văn hóa, sự tinh tế của người viết và đam mê học hỏi không ngừng.

Kết nối các thế hệ học trò và truyền cảm hứng

Chương trình "Ca khúc Việt lời Nga" không chỉ là một sự kiện nghệ thuật đơn thuần mà còn là minh chứng cho sự gắn kết giữa các thế hệ sinh viên tiếng Nga. Do nhóm cựu sinh viên Khoa Tiếng Nga tổ chức phối hợp với các đơn vị thuộc Trường Đại học Hà Nội, sự kiện là món quà tri ân gửi tới thầy Lê Đức Mẫn – người thầy truyền cảm hứng cho biết bao thế hệ học trò.

Các ca khúc Việt quen thuộc được cất lên bằng tiếng Nga không chỉ thể hiện khả năng ngôn ngữ, mà còn là thông điệp văn hóa, là cầu nối giúp người học và người nghe hiểu rõ hơn về chiều sâu của cả hai nền văn hóa. Đồng thời, chương trình cũng tạo ra một không gian giáo dục mở, nơi tiếng Nga không chỉ là môn học mà còn trở thành phương tiện sáng tạo và gắn bó cộng đồng.

Tiếng Nga – nhịp cầu hội nhập và tri ân

Chương trình diễn ra trong không khí trọng thể khi trùng thời điểm kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5) và Chiến thắng Phát xít (9/5) – những mốc son lịch sử có ý nghĩa to lớn đối với cả Việt Nam và Nga. Âm nhạc trong chương trình không chỉ chạm tới cảm xúc người nghe, mà còn đánh thức ký ức lịch sử, lòng biết ơn với thế hệ đi trước.

Những người học tiếng Nga hôm nay, đặc biệt là những bạn trẻ đang quan tâm đến học bổng chính phủ Nga, học bổng hiệp định và các cơ hội du học Nga, sẽ thấy rõ hơn rằng học một ngôn ngữ là học cả văn hóa, lịch sử, và tình người. Chuyển ngữ những ca khúc Việt sang tiếng Nga không đơn thuần là một hành động nghệ thuật, mà còn là sự kết nối sâu xa giữa hai dân tộc, hai nền văn hóa giàu truyền thống.

Hành trình tiếp nối của tiếng Nga tại Việt Nam

Trong bối cảnh hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Nga đang được đẩy mạnh – với hàng nghìn suất học bổng Nga được cung cấp mỗi năm cho sinh viên Việt Nam, nhu cầu học tiếng Nga đang ngày một tăng. Các chương trình học bổng hiệp định, các kỳ thi Olympic tiếng Nga, hay diễn đàn hiệu trưởng các trường đại học Việt – Nga là những minh chứng cho xu hướng phục hồi và phát triển mạnh mẽ của ngôn ngữ này tại Việt Nam.

"Ca khúc Việt lời Nga" vì thế không chỉ là một buổi biểu diễn, mà còn là lời khẳng định vai trò bền vững của tiếng Nga trong giáo dục, giao lưu văn hóa và quan hệ đối ngoại. Với sự tiếp nối của những thế hệ học trò yêu tiếng Nga, cùng những người thầy như ông Lê Đức Mẫn, hành trình của tiếng Nga tại Việt Nam chắc chắn sẽ tiếp tục được viết tiếp – bằng trái tim, bằng âm nhạc và bằng ước mơ hội nhập.