Khi chiến sự tại Ukraine nổ ra vào tháng 2/2022, cộng đồng người Việt sinh sống và làm việc tại Liên bang Nga đã phải đối mặt với một cú sốc lớn. Từ sự sụt giảm mạnh của đồng ruble cho đến làn sóng trừng phạt chưa từng có từ phương Tây, cuộc sống của hàng chục nghìn kiều bào bị đảo lộn.

Theo thống kê của Đại sứ quán Việt Nam tại Moskva, hiện có khoảng 80.000 người Việt đang sinh sống tại Nga, với hơn 20% tập trung tại thủ đô Moskva. Phần lớn trong số này làm việc trong lĩnh vực kinh doanh tự do, buôn bán hàng tiêu dùng, dịch vụ ăn uống và sản xuất thủ công.

"Nguồn cung bị gián đoạn, giá cả leo thang chóng mặt, có mặt hàng tăng 300-500%. Thu nhập giảm một nửa là chuyện bình thường", anh Nguyễn Văn Bình, một chủ cửa hàng thực phẩm Việt tại Moskva, chia sẻ.

Thích nghi giữa khủng hoảng: lửa thử vàng, gian nan thử sức

Dù phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, nhiều người Việt tại Nga đã tìm cách thích nghi, tái cấu trúc mô hình kinh doanh và ổn định cuộc sống.

Ông Phan Mạnh Hùng, chủ một xưởng may quần áo thể thao tại Moskva, cho biết ngay khi chiến sự nổ ra, doanh nghiệp của ông đã chủ động tích trữ nguyên vật liệu để đảm bảo sản xuất ổn định trong vòng 6-7 tháng. Không chỉ vậy, ông còn điều chỉnh hướng kinh doanh, chuyển một phần sản phẩm sang phục vụ nhu cầu nội địa, thậm chí cung cấp hàng cho chính phủ Nga.

“Làm ăn trong thời chiến phải tính đường dài, không thể chờ tình hình ổn định rồi mới bắt đầu thích nghi,” ông Hùng chia sẻ.

Tỷ giá ruble từng chạm đáy vào tháng 3/2022, nhưng đã dần phục hồi nhờ các chính sách điều hành của chính phủ Nga. Điều này giúp cộng đồng người Việt tại đây tạm thời thở phào trong những tháng cuối năm.

Nỗi lo và nỗ lực của du học sinh Việt tại Nga

Không chỉ giới kinh doanh, nhóm du học sinh Việt theo diện học bổng hiệp định hay học bổng chính phủ cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng do các lệnh trừng phạt tài chính làm gián đoạn quá trình chuyển tiền từ Việt Nam sang Nga.

Các sinh viên theo diện du học Nga thường được nhận khoảng 420 USD tiền sinh hoạt phí mỗi tháng từ phía Việt Nam, trong khi Nga miễn học phí và hỗ trợ chỗ ở. Tuy nhiên, trong bối cảnh các ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống SWIFT, việc chuyển tiền bị ngưng trệ trong nhiều tháng.

“Có bạn bị chậm tiền sinh hoạt đến 6 tháng, phải đi làm thêm để duy trì cuộc sống, ảnh hưởng không nhỏ đến học tập,” anh Bình, người tham gia hỗ trợ thủ tục pháp lý cho sinh viên, cho biết.

Mặc dù vậy, phần lớn sinh viên vẫn quyết tâm bám trụ với hy vọng tình hình sẽ sớm được cải thiện và tiếp tục con đường học vấn, đặc biệt là trong lĩnh vực kỹ thuật, y học, năng lượng – những ngành học đang rất được ưu tiên trong các chương trình học bổng Nga hiện nay.

Tâm lý người Việt ở Nga: ổn định nhưng không chủ quan

Bức tranh chung của cộng đồng người Việt tại Nga hiện nay là sự thận trọng và chủ động. Hầu hết đã tạm ổn định được cuộc sống sau những cú sốc ban đầu, tuy nhiên tâm lý dè chừng vẫn còn rõ rệt.

Chị Hồng Ngọc, một tiểu thương nhập hàng từ Trung Quốc về bán tại Moskva, bày tỏ lo ngại về rủi ro tỷ giá và lạm phát trong năm tới, mặc dù công việc kinh doanh hiện tại vẫn duy trì được mức doanh thu ổn định.

"Chúng tôi tin rằng nếu Nga đẩy mạnh hợp tác với Trung Quốc, đặc biệt thông qua việc sử dụng nhân dân tệ trong thanh toán, sẽ giúp giảm áp lực lên đồng ruble", chị Ngọc nói.

Cùng quan điểm, ông Hồ Sỹ Bằng – phó chủ tịch Hội đồng hương Nghệ An tại Moskva – cho biết: "Người Việt ở đây đã từng vượt qua những giai đoạn khốc liệt nhất của đại dịch Covid-19. Tâm lý bây giờ không còn hoang mang, chỉ cần giữ được sự tỉnh táo, thích nghi với thời cuộc".

Kỳ vọng về hòa bình và một tương lai ổn định hơn

Trong sâu thẳm, mong muốn lớn nhất của người Việt tại Nga không chỉ là làm ăn thuận lợi mà là sự chấm dứt của chiến sự. Dù không trực tiếp bị ảnh hưởng bởi bom đạn, nhưng những tác động gián tiếp từ chiến tranh khiến cuộc sống của kiều bào luôn trong trạng thái bất an.

“Người Việt Nam quá hiểu thế nào là chiến tranh. Ai cũng mong hòa bình để không còn phải sống trong cảnh lo lắng từng ngày,” ông Phan Mạnh Hùng bày tỏ.

Cùng lúc, nhiều người cũng hy vọng chính phủ Việt Nam sẽ có thêm các giải pháp hỗ trợ du học sinh và kiều bào gặp khó khăn, nhất là về tài chính và thủ tục pháp lý.

Bất chấp những ảnh hưởng sâu rộng từ chiến sự, cộng đồng người Việt tại Nga đã và đang chứng tỏ sức sống mãnh liệt và tinh thần kiên cường. Họ không chỉ vượt qua khó khăn trước mắt mà còn biết nắm bắt cơ hội từ khủng hoảng để tái định hình tương lai.

Trong lúc chờ đợi hòa bình, điều cần thiết nhất là tiếp tục duy trì mối liên kết cộng đồng, hỗ trợ lẫn nhau, và luôn sẵn sàng thích ứng với những thay đổi – dù đến từ bất cứ đâu.