“Hai thế giới” trong chính sách đối ngoại của Nga

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Ukraine chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, nước Nga đang tiến hành một cuộc chuyển hướng sâu rộng trong chính sách đối ngoại. Bài viết phân tích những định hướng chiến lược mới của Moscow, từ việc phân chia thế giới thành “hai ngôi nhà” đến nỗ lực phá vỡ các trụ cột quyền lực truyền thống của Mỹ, qua đó vạch rõ những động thái địa chính trị sẽ định hình tương lai nước Nga và ảnh hưởng tới mối quan hệ quốc tế, bao gồm cả lĩnh vực giáo dục, du học và học bổng chính phủ Nga.

Nga trong thế giới chia rẽ: chính sách đối ngoại đang chuyển mình

Cuộc khủng hoảng Ukraine không chỉ làm thay đổi trật tự an ninh châu Âu mà còn thúc đẩy Nga tái định vị vai trò của mình trên trường quốc tế. Trước sức ép từ các lệnh trừng phạt chưa từng có từ phương Tây, Nga đã chủ động chuyển hướng chiến lược, hình thành một chính sách đối ngoại có tính phân cực: giữa “ngôi nhà của kẻ thù” và “ngôi nhà của các đối tác”.

Ở phương Tây, nơi Mỹ và các đồng minh chiếm ưu thế, Nga đối diện một môi trường chính trị - quân sự đầy thù địch. Phát biểu của Tổng thống Vladimir Putin dù vẫn để ngỏ cánh cửa cho hợp tác trong tương lai xa, nhưng điều kiện đi kèm là sự thay đổi toàn diện trong chính sách của các quốc gia phương Tây.

Ngược lại, ở phương Đông và Nam, Nga nhận thấy tiềm năng hợp tác từ những quốc gia không tham gia lệnh trừng phạt, như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Iran, Nam Phi… Những quốc gia này được Moscow định nghĩa là “đa số thế giới” – một khối các nước đang trỗi dậy, tìm kiếm trật tự quốc tế công bằng hơn.

Trật tự thế giới mới: Nga và “đa số thế giới”

Tầm nhìn chiến lược của Nga trong thời đại mới nhấn mạnh đến thế giới đa cực. Từ chối vai trò “ngoại vi của phương Tây”, Nga chủ trương hợp tác với các quốc gia ngoài khối NATO để hình thành một hệ sinh thái chính trị, kinh tế và an ninh không phụ thuộc vào Mỹ. Trung Quốc, Ấn Độ và các quốc gia BRICS là những đối tác then chốt trong định hướng này.

Sự hợp tác Trung - Nga, đặc biệt là sau các chuyến thăm cấp cao giữa lãnh đạo hai nước, cho thấy sự đồng thuận về một trật tự quốc tế “hậu phương Tây”. Cùng với đó, quan hệ Nga - Ấn tiếp tục được duy trì ở thế cân bằng, không chỉ trên phương diện kinh tế mà còn trong chính sách khu vực.

Nga cũng tích cực tham gia các sáng kiến khu vực như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, hành lang giao thương Bắc - Nam, và tiến tới thiết lập các hệ thống thanh toán xuyên quốc gia không dựa trên đồng USD, nhằm hướng đến một hệ thống tài chính và tiền tệ độc lập hơn.

Phá vỡ quyền bá chủ Mỹ: tài chính, an ninh và truyền thông

Mục tiêu của Nga, cùng với Trung Quốc và các nước trong nhóm “đa số thế giới”, là làm suy yếu ba trụ cột chính của quyền lực Mỹ: tài chính toàn cầu dựa trên USD, liên minh quân sự và hệ thống truyền thông chi phối dư luận quốc tế.

Trong lĩnh vực tài chính, Nga đã tiến hành “phi đô la hóa” giao dịch song phương với Trung Quốc và Ấn Độ, đồng thời khuyến khích các quốc gia vùng Vịnh thanh toán bằng nội tệ. Điều này không chỉ là biện pháp đối phó với trừng phạt, mà còn mang tính chiến lược lâu dài.

Về an ninh, Moscow ủng hộ mở rộng vai trò của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải như một đối trọng với NATO. Hệ thống này không nhằm hình thành một khối quân sự đối đầu, mà hướng tới ổn định khu vực, xây dựng lòng tin và cơ chế phối hợp giữa các cường quốc Á-Âu.

Trong khi đó, truyền thông quốc tế cũng là một mặt trận quan trọng. Nga, Trung Quốc, Iran và Qatar đã xây dựng các kênh truyền thông bằng tiếng Anh để cạnh tranh ảnh hưởng với truyền thông phương Tây. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những chiến lược truyền thông mới, đặc biệt là trong việc quảng bá hình ảnh quốc gia, bao gồm cả giáo dục, học bổng chính phủ và du học Nga.

Giáo dục và ngoại giao nhân dân: đầu tư cho thế hệ mới

Để thích nghi với định hướng đối ngoại mới, Nga cần thay đổi mạnh mẽ trong lĩnh vực giáo dục và ngoại giao nhân dân. Trước hết là việc đào tạo đội ngũ ngoại giao có kiến thức sâu rộng về các khu vực ngoài phương Tây. Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Moscow đang dịch chuyển ưu tiên ra khỏi không gian châu Âu – Bắc Mỹ.

Thứ hai, hệ thống giáo dục Nga cần tích hợp các chương trình nghiên cứu khu vực, ngôn ngữ học và văn hóa ngoài phương Tây. Các trường đại học, viện nghiên cứu nên mở rộng hợp tác quốc tế với châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh – nơi đang có nhu cầu lớn về học bổng chính phủ, học bổng hiệp định, đặc biệt là du học Nga với các ngành học về kỹ thuật, y tế và năng lượng.

Học bổng Nga (bao gồm học bổng hiệp định song phương và học bổng chính phủ Nga cấp thông qua chương trình Rossotrudnichestvo) đang được xem là một công cụ chiến lược quan trọng trong chính sách đối ngoại mềm. Việc mở rộng các chương trình đào tạo bằng tiếng Nga và tiếng Anh, kết hợp với việc quảng bá học bổng qua các kênh truyền thông quốc tế, là một hướng đi cần được đầu tư nhiều hơn.

“Liên bang Nga 2.0”: một nước Nga được tái định hình

Tác giả bài viết đã nhiều lần đề cập đến khái niệm “Liên bang Nga 2.0” – một nước Nga đang trong quá trình chuyển đổi sâu sắc, không chỉ về chiến lược địa chính trị mà cả về tư duy và bản sắc. Trong quá trình này, giới tinh hoa Nga cần phát triển một thế giới quan mới, tách biệt khỏi các giá trị phương Tây mà trước đây từng được coi là mẫu mực.

Nga cần định vị lại bản thân như một nền văn minh độc lập – không chỉ là “kế thừa của châu Âu” mà còn là người bạn đồng hành đáng tin cậy của thế giới ngoài phương Tây. Để làm được điều đó, Nga phải đưa ra những giải pháp thực tế, tận dụng tốt các nguồn lực nội tại: từ kinh tế, quân sự, đến nhân lực, giáo dục và truyền thông.

Nước Nga đang ở ngã ba đường – giữa một trật tự quốc tế đang tan rã và một thế giới mới đang hình thành. Việc chia tách “hai ngôi nhà” trong chính sách đối ngoại là bước đi phản ánh rõ rệt tư duy chiến lược của Moscow. Trong đó, giáo dục, truyền thông và hợp tác đa phương sẽ là những mũi nhọn mềm quan trọng bên cạnh sức mạnh cứng truyền thống.

Sự thành công hay thất bại của nước Nga trong cuộc chuyển mình này không chỉ tác động đến riêng Moscow, mà còn định hình cả trật tự thế giới mới. Trong bức tranh đó, những người trẻ muốn tìm hiểu về tiếng Nga, du học Nga, học bổng hiệp định, hay tham gia vào các chương trình học bổng chính phủ Nga – chính là những cầu nối quan trọng cho ngoại giao nhân dân và quan hệ đối tác bền vững trong tương lai.