Cây cầu nối văn hóa Nga - Việt qua những tác phẩm thơ

Hoàng Thúy Toàn sinh ra và lớn lên tại làng Phù Lưu, Từ Sơn, Bắc Ninh, một vùng đất giàu truyền thống văn hóa. Tuy nhiên, ít ai biết rằng con đường đến với văn học Nga của ông lại bắt đầu từ một cơ duyên bất ngờ. Sinh năm 1938, ông là một trong những người Việt Nam đầu tiên được chọn đi học tiếng Nga tại Moskva vào năm 1954. Đó cũng chính là thời điểm ông bắt đầu khám phá và yêu thích văn học Nga.

Từ những ngày đầu học tiếng Nga, dịch giả Hoàng Thúy Toàn đã phải đối mặt với nhiều thử thách. Ông chia sẻ, trong thời gian đầu, việc học ngôn ngữ này vô cùng gian nan, bởi tiếng Nga được cho là một trong những ngôn ngữ khó nhất thế giới. Tuy nhiên, chính tình yêu với văn học Nga, đặc biệt là với các tác phẩm thơ của A.S. Pushkin, đã giúp ông vượt qua mọi khó khăn.

Tiếng Nga mở ra cánh cửa thế giới

“Qua tiếng Nga, tôi thấy được, nhìn được trời đất nước Nga rộng lớn, đẹp lắm. Phong cảnh, con người giúp tôi hiểu biết hơn rất nhiều. Tiếng Nga như mở cửa cho tôi đến với thế giới.” Câu nói này của dịch giả Hoàng Thúy Toàn thể hiện rõ tình yêu sâu sắc của ông đối với ngôn ngữ và văn hóa Nga.

Không chỉ là một dịch giả, Hoàng Thúy Toàn còn là người mang đến cho người Việt Nam những giá trị văn hóa Nga qua các tác phẩm dịch. Một trong những tác phẩm để lại dấu ấn mạnh mẽ nhất trong lòng độc giả Việt Nam chính là các bài thơ của A.S. Pushkin. Đặc biệt, bài thơ “Tôi yêu em” của Pushkin không chỉ là một trong những tác phẩm nổi tiếng mà còn là bài học về tình yêu, sự chân thành trong cuộc sống mà ông đã truyền tải qua bản dịch của mình.

Văn học Nga và những bài học quý giá

Trong suốt hơn 60 năm cống hiến cho việc dịch thuật, Hoàng Thúy Toàn đã không chỉ giới thiệu những tác phẩm nổi tiếng của Pushkin, mà còn mở rộng ra các tác phẩm của các nhà thơ Xô Viết như Sergey Esenin, Petrus Brovka... Ông đặc biệt chú trọng vào việc truyền tải đúng tinh thần và cảm xúc của từng tác phẩm, bởi ông tin rằng, dịch thuật không chỉ là chuyển ngữ, mà là một nghệ thuật thực sự, đòi hỏi người dịch phải gửi gắm tâm hồn và cảm xúc vào đó.

Công việc dịch thuật của ông không chỉ đơn thuần là một công việc chuyên môn mà còn là sứ mệnh đưa văn hóa Nga đến gần hơn với người Việt. “Dịch thuật là mong muốn giới thiệu không chỉ một cái đẹp trong thơ của một tác giả mà còn là cái đẹp trong nhiều tác giả của Nga,” ông chia sẻ. Ngoài công việc dịch thuật, dịch giả Hoàng Thúy Toàn còn là một trong những người góp phần quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ văn hóa và hợp tác giữa Việt Nam và Nga. Ông luôn tự hào khi thấy các tác phẩm của mình được yêu thích và đưa vào giảng dạy trong các trường học, là một phần của giáo dục Việt Nam.

Với hơn 60 tập sách, trong đó có khoảng 10 tập thơ, dịch giả Hoàng Thúy Toàn đã mang đến cho độc giả Việt Nam hàng nghìn bài thơ Nga, góp phần làm giàu thêm kho tàng văn học quốc gia. Công lao của ông trong việc lan tỏa văn hóa Nga tại Việt Nam đã được ghi nhận qua những giải thưởng danh giá, trong đó có Huân chương Hữu Nghị mà Tổng thống Nga Dmitry Medvedev trao tặng vào năm 2010.

Di sản văn hóa và tình yêu với tiếng Nga

Dù ở tuổi xưa nay hiếm, Hoàng Thúy Toàn vẫn tiếp tục công việc dịch thuật, không ngừng cống hiến cho sự nghiệp văn hóa Nga-Việt. Ông hy vọng thế hệ dịch giả trẻ sẽ tiếp tục giữ gìn và phát huy những giá trị mà ông đã mang đến. Ông nhắn nhủ: “Các bạn trẻ phải có tình yêu với công việc dịch thuật. Đã yêu phải ‘yêu đến nơi, đến chốn', phải tra cứu kỹ càng. Bài thơ dịch nào khi gửi tâm hồn vào đó sẽ hợp với một tâm hồn đồng điệu khác, chứ không hẳn chỉ là câu chữ.”

Không chỉ là một dịch giả tài năng, Hoàng Thúy Toàn còn là người sáng lập Nhà lưu niệm Văn học Nga ở Phù Lưu, Bắc Ninh, nơi lưu giữ hơn 3.000 hiện vật quý giá liên quan đến văn hóa Nga và quan hệ văn hóa Nga-Việt. Đây là một món quà mà ông mong muốn để lại cho thế hệ mai sau, để tiếp tục gìn giữ và phát huy tình hữu nghị giữa hai dân tộc.

Chặng đường dài mà dịch giả Hoàng Thúy Toàn đã đi qua là minh chứng cho sự tận tâm, sự kiên trì và tình yêu đối với văn học Nga. Công lao của ông không chỉ dừng lại ở việc dịch thuật mà còn là nhịp cầu nối văn hóa Nga với Việt Nam, mở ra những cánh cửa tri thức và cảm xúc cho các thế hệ độc giả Việt.