Nhà giáo ưu tú Lê Đức Mẫn: người truyền lửa tiếng Nga

Trong làn sóng đầu tiên của thế hệ giảng viên tiếng Nga được đào tạo bài bản tại Việt Nam, Nhà giáo ưu tú Lê Đức Mẫn là một trong những người đặt nền móng vững chắc cho bộ môn Nga ngữ tại Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội – nay là Trường Đại học Hà Nội. Từ năm 1966 đến khi nghỉ hưu năm 2002, ông đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp giảng dạy, được nhiều thế hệ sinh viên yêu mến và kính trọng.

Thầy Lê Đức Mẫn từng giữ vị trí Trưởng bộ môn Dịch thuộc Khoa tiếng Nga – nơi ông không chỉ truyền đạt kiến thức ngôn ngữ mà còn truyền lửa yêu nghề, yêu văn hóa Nga cho sinh viên. Trong môi trường học thuật, ông được đánh giá cao bởi khả năng giảng dạy sinh động, sâu sắc và luôn chú trọng đến nền tảng văn hóa, tư duy ngôn ngữ bên cạnh kỹ năng thực hành.

Danh tiếng của thầy còn gắn với “Bộ tứ tiếng Nga” nổi tiếng gồm: Trần Thống, Vũ Thế Khôi, Đinh Thư và Lê Đức Mẫn – những người từng tạo nên giai đoạn vàng son của Nga ngữ tại Việt Nam trong thập niên 60-80 thế kỷ trước.

Tình yêu lớn dành cho học trò và nghề giáo

Không chỉ là người truyền đạt tri thức, thầy Mẫn còn là người truyền cảm hứng sống. Những bài thơ thầy viết tặng học trò nhân ngày ra trường hay mỗi dịp 20/11 vẫn được nhiều cựu sinh viên lưu giữ như những kỷ vật quý giá.

Những vần thơ giản dị mà thấm đẫm nhân văn như: hay không chỉ là lời dặn dò, mà còn là tâm huyết, trách nhiệm của một người thầy luôn hướng học trò đến những giá trị sống bền vững.

Thầy Lê Đức Mẫn là minh chứng sống động cho hình ảnh người thầy tận tụy – người không ngừng học hỏi, lặng lẽ cống hiến và để lại ảnh hưởng sâu sắc cho các thế hệ học trò, đặc biệt là những ai từng theo học chương trình tiếng Nga, hoặc đang chuẩn bị hành trình du học Nga, xin học bổng Nga.

Dịch giả bền bỉ góp phần quảng bá văn học Nga

Tình yêu dành cho tiếng Nga không chỉ dừng lại ở giảng dạy. Từ những năm 1970, thầy Lê Đức Mẫn bắt đầu dịch văn học Nga sang tiếng Việt. Dù không từng du học Nga, ông vẫn tự học, tự nghiên cứu qua sách vở, tài liệu và các cuộc trao đổi chuyên môn, với một niềm đam mê mãnh liệt.

Hơn 40 tác phẩm văn học kinh điển đã được ông chuyển ngữ, trong đó có những tên tuổi lớn như A. Pushkin, M. Lermontov, B. Vasilyev hay Azit Nexin. Tác phẩm “Những người thích đùa” (dịch từ tiếng Nga) được xem là bước ngoặt đưa tên tuổi ông đến gần hơn với độc giả.

Trong công việc dịch thuật, ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của ngôn ngữ mẹ đẻ: “Dịch không chỉ cần đúng, mà còn cần hay. Phải có cái hồn”. Bởi vậy, từng bản dịch của ông đều được chăm chút, nâng niu như một sản phẩm tinh thần.

Sự cẩn trọng ấy đã giúp ông khẳng định vị thế trong giới dịch giả tiếng Nga tại Việt Nam, được tín nhiệm bầu làm Phó giám đốc Quỹ hỗ trợ quảng bá văn học Việt - Nga, và vinh dự nhận nhiều giải thưởng, trong đó có giải Dịch thuật của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2017.

Tâm hồn thi sĩ và tình yêu tiếng Việt

Là con nhà nho, lớn lên giữa không gian văn hóa truyền thống, thầy Mẫn có tình yêu đặc biệt với tiếng Việt. Từ năm 11 tuổi, ông đã biết làm thơ theo thể Đường luật và luôn giữ thói quen đọc, chép thơ suốt nhiều thập kỷ.

Đối với ông, thơ ca không tách rời giảng dạy hay dịch thuật, mà là một phương tiện thể hiện tâm hồn và kết nối với học trò. Nhiều bài thơ ông viết trong những giờ giảng đã đi sâu vào ký ức của sinh viên, trở thành hành trang tinh thần trên bước đường đời.

Ông từng tâm sự: “Tình yêu tiếng mẹ đẻ dẫn tôi đến thơ. Tình yêu tiếng Nga lại dẫn tôi trở về với thơ. Hai con đường gặp nhau ở tâm hồn tôi”. Từ sự giao thoa ấy, nhiều bản dịch thơ Nga của ông không chỉ chuẩn xác mà còn thấm đẫm thi vị – điều mà không phải dịch giả nào cũng có thể đạt được.

Kết nối ngôn ngữ, văn hóa và giáo dục

Không khó hiểu vì sao những thế hệ sinh viên học tiếng Nga tại Trường Đại học Hà Nội luôn xem thầy Mẫn là một biểu tượng nghề nghiệp. Từ giảng đường cho đến các diễn đàn văn học, từ bài giảng đến trang thơ, ông luôn là người kết nối ngôn ngữ với văn hóa, giữa nước Nga với Việt Nam – bằng tinh thần lao động bền bỉ, khiêm nhường và đầy đam mê.

Trong bối cảnh hiện nay, khi tiếng Nga và chương trình du học Nga đang được Nhà nước khuyến khích mở rộng thông qua các học bổng hiệp định, học bổng chính phủ Nga, hay hợp tác giáo dục song phương, tấm gương như Lê Đức Mẫn càng trở nên giá trị. Không chỉ là người truyền dạy ngôn ngữ, ông còn truyền đi niềm tin, tình yêu, và sự kiên định với con đường đã chọn.