Nga rút khỏi hệ thống Bologna: Du học sinh Việt được gì, mất gì?

Ngày 24/5/2022, Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga thông báo sẽ chấm dứt tham gia vào hệ thống Bologna – chuẩn giáo dục đại học thống nhất giữa các quốc gia châu Âu. Thay vào đó, Nga sẽ phát triển một mô hình giáo dục riêng, dựa trên hệ thống truyền thống trước đây, chủ yếu theo hướng đào tạo liên tục 5 – 6 năm với học vị “Chuyên gia” (Specialist).

Sau gần 20 năm áp dụng hệ thống 4 năm cử nhân + 2 năm thạc sĩ (4+2), Nga đang quay trở lại mô hình từng phổ biến từ thời Liên Xô. Đây được xem là một phần trong chiến lược nâng cao chủ quyền giáo dục, tránh sự phụ thuộc vào chuẩn mực châu Âu, trong bối cảnh quan hệ quốc tế ngày càng phức tạp.

Hệ chuyên gia và hệ cử nhân: những điểm khác biệt quan trọng

Trong hệ thống mới, bằng Chuyên gia (5 năm) sẽ được xem là một trình độ cao hơn và hoàn chỉnh hơn so với hệ Cử nhân 4 năm. Đặc biệt, sinh viên có bằng Chuyên gia được phép đăng ký học thẳng lên Nghiên cứu sinh (Tiến sĩ) mà không cần phải trải qua bậc Thạc sĩ – điều không áp dụng với bằng Cử nhân.

Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc sinh viên tốt nghiệp theo mô hình Chuyên gia có thể gặp khó khăn khi tìm kiếm cơ hội học tập hoặc làm việc ở các nước phương Tây, nơi vẫn đang sử dụng chuẩn Bologna 4+2. Việc thiếu tương thích trong hệ thống bằng cấp có thể ảnh hưởng đến tính linh hoạt trong di chuyển quốc tế của sinh viên và người lao động Nga cũng như sinh viên quốc tế đang học tại Nga.

Du học Nga thay đổi gì với sinh viên Việt Nam?

Với hàng nghìn sinh viên Việt Nam đang học hoặc chuẩn bị sang du học Nga, đặc biệt theo diện học bổng chính phủ Nga hoặc học bổng hiệp định, thay đổi này tất yếu gây ra sự quan tâm lớn. Liệu sự chuyển đổi hệ thống có ảnh hưởng tới quyền lợi và bằng cấp của sinh viên hay không?

Theo TS. Ngô Thị Minh Thu – Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Nga (Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN), việc học 5 năm hay theo mô hình 4+2 không quá quan trọng bằng cách người học làm chủ kiến thức của mình. Quan trọng là sinh viên cần hiểu rõ lộ trình học tập, định hướng nghề nghiệp và sự tương thích bằng cấp để có quyết định phù hợp.

Bằng chuyên gia có được công nhận tại Việt Nam?

Một điểm đáng chú ý là theo Hiệp định công nhận tương đương văn bằng giữa Chính phủ Việt Nam và Liên bang Nga ký năm 2010, bằng “Chuyên gia” của Nga (5 năm) được công nhận tương đương với bậc Thạc sĩ tại Việt Nam. Điều này giúp du học sinh yên tâm hơn về khả năng học tiếp hoặc làm việc tại Việt Nam sau khi tốt nghiệp ở Nga, dù mô hình giáo dục đã thay đổi.

Như vậy, dù Nga rút khỏi hệ thống Bologna, sinh viên Việt Nam vẫn được đảm bảo quyền lợi khi trở về nước – ít nhất là trong khuôn khổ công nhận song phương giữa hai quốc gia.

Những ý kiến trái chiều từ phía người học

Không ít người lo ngại rằng, việc học theo hệ 5 năm có thể khiến bằng cấp của sinh viên trở nên khó quy đổi ở những quốc gia phương Tây, làm giảm cơ hội tiếp cận các thị trường lao động lớn như châu Âu hay Bắc Mỹ. Tuy nhiên, cũng có nhiều sinh viên nhìn nhận đây là cơ hội để chuyên môn hóa sâu hơn, đặc biệt với những ngành kỹ thuật, công nghệ, y học – các lĩnh vực vốn là thế mạnh của Nga.

Lê Tùng Anh – sinh viên năm hai ngành kỹ thuật tại Đại học Bauman, chia sẻ: “Việc học 5 năm giúp em có thêm thời gian nghiên cứu và thực hành. Với ngành kỹ thuật, đây là lợi thế lớn vì kiến thức chuyên môn rất rộng”.

Còn Hồng Vân – sinh viên chuẩn bị nộp hồ sơ vào Đại học Tổng hợp quốc gia Tula theo diện học bổng Nga, nhận định: “Thay vì học 6 năm (4 năm cử nhân + 2 năm thạc sĩ), nay học 5 năm là đã có thể tiếp cận bậc học cao hơn. Em thấy đây là sự rút ngắn hợp lý, tiết kiệm thời gian và chi phí”.

Một điểm tích cực là hệ thống mới của Nga cho phép sinh viên học tập liên tục và chuyên sâu, phù hợp với xu hướng học tập thực tế, dài hạn. Đối với những người đã xác định rõ định hướng nghề nghiệp, việc học 5 năm liên tục để đạt được trình độ tương đương thạc sĩ là lựa chọn hợp lý. Đồng thời, đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu thị trường lao động trong nước và một số quốc gia châu Á khác, nơi vẫn còn ưa chuộng đào tạo chuyên sâu và thực hành dài hạn.

Tuy nhiên, nếu mục tiêu của người học là di chuyển học thuật giữa các quốc gia phương Tây – nơi hệ 4+2 được áp dụng phổ biến – thì cần cân nhắc kỹ hơn về việc lựa chọn chương trình đào tạo, cũng như khả năng công nhận bằng cấp trong tương lai.

Du học sinh cần chủ động trước thay đổi hệ thống

Việc Nga từ bỏ hệ thống Bologna không nên được nhìn nhận chỉ ở góc độ tiêu cực. Đây là một cuộc cải cách mang tính chiến lược, phản ánh sự điều chỉnh chính sách giáo dục nhằm phù hợp hơn với định hướng nội tại và nhu cầu phát triển quốc gia. Đối với sinh viên Việt Nam, đặc biệt là nhóm theo diện học bổng chính phủ Nga hoặc học bổng hiệp định, điều quan trọng là hiểu rõ hệ thống mới để đưa ra lựa chọn phù hợp với mục tiêu học tập và nghề nghiệp của bản thân.

Bằng cấp của Nga, đặc biệt là trong các ngành kỹ thuật, khoa học cơ bản, vẫn được đánh giá cao ở nhiều quốc gia, nếu đi kèm với trình độ chuyên môn vững và khả năng sử dụng tiếng Nga thành thạo. Thay đổi hệ thống là một bước ngoặt, nhưng không phải là rào cản – với những người học chủ động và có chiến lược rõ ràng.