Học viện Kỹ thuật quân sự đổi mới trong giảng dạy ngoại ngữ

Thực trạng và thách thức trong giảng dạy ngoại ngữ

Ngoại ngữ – đặc biệt là tiếng Nga và tiếng Anh – đang ngày càng trở thành yêu cầu thiết yếu trong đào tạo sĩ quan kỹ thuật. Tuy nhiên, thực tiễn tại các trường quân đội, trong đó có Học viện Kỹ thuật quân sự (KTQS), cho thấy còn nhiều trở ngại cần vượt qua.

Đối với tiếng Anh, học viên có lợi thế vì được làm quen từ phổ thông. Nhưng với tiếng Nga, phần lớn học viên bắt đầu từ con số 0, gặp không ít khó khăn trong năm học đầu tiên vốn đã đầy áp lực bởi khối lượng kiến thức mới.

Thượng sĩ Nguyễn Thế Anh, học viên lớp K54-Xe máy công binh, chia sẻ: “Tiếng Nga là thách thức thực sự. Từ việc làm quen bảng chữ cái, học từ vựng cho tới tiếp cận ngữ pháp đều khó. Khác biệt phương pháp học giữa phổ thông và đại học khiến chúng tôi phải nỗ lực rất nhiều”.

Không chỉ học viên gặp khó, mà cả giảng viên cũng phải đối mặt với áp lực lớn. Đội ngũ tuy có trình độ cao nhưng còn thiếu về số lượng, trong khi yêu cầu đổi mới giáo trình, cập nhật thuật ngữ kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao.

Một rào cản lớn nữa là môi trường học ngoại ngữ trong quân đội còn khá khép kín. Học viên ít có cơ hội tiếp xúc với người bản ngữ, không gian học chủ yếu xoay quanh thầy và trò, khiến kỹ năng nghe, nói khó phát triển mạnh.

Đồng bộ giải pháp, tạo đột phá trong dạy và học

Xác định rõ vai trò của ngoại ngữ trong hiện đại hóa quân đội và hội nhập quốc tế, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện KTQS đã ban hành nghị quyết chuyên đề về công tác dạy - học ngoại ngữ. Cùng với đó, Đề án đào tạo, bồi dưỡng tiếng Nga và tiếng Anh chuyên ngành kỹ thuật giai đoạn 2021–2030 được triển khai quyết liệt trong toàn trường.

Thiếu tướng, PGS, TS Lê Minh Thái, Phó giám đốc học viện, nhấn mạnh: “Chúng tôi xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, góp phần trực tiếp vào việc đào tạo cán bộ kỹ thuật có năng lực tiếp cận công nghệ quốc tế, sẵn sàng học tập, nghiên cứu, hoặc tham gia các chương trình du học Nga, học bổng chính phủ Nga...”.

Hàng loạt mô hình sáng tạo đã được áp dụng: sinh hoạt câu lạc bộ ngoại ngữ, học tập nhóm có phân cấp trình độ, xây dựng giáo trình linh hoạt theo năng lực, tổ chức thi đua và các cuộc thi học thuật bằng ngoại ngữ...

Câu lạc bộ ngoại ngữ: môi trường học tập giàu thực tiễn

Một trong những mô hình hiệu quả và dễ lan tỏa nhất tại Học viện KTQS là các câu lạc bộ tiếng Anh và tiếng Nga. Đây không chỉ là nơi rèn luyện kỹ năng ngôn ngữ, mà còn là diễn đàn giúp học viên thảo luận các vấn đề chuyên ngành, thời sự quốc tế hay văn hóa - chính trị của các quốc gia.

Thượng sĩ Nguyễn Thanh Hà, lớp K53-Công nghệ thông tin, chia sẻ: “Khi giao tiếp bằng tiếng Nga trong câu lạc bộ, em cảm thấy tự tin hơn nhiều so với trên lớp. Có lần, chúng em thảo luận chủ đề về tư tưởng Hồ Chí Minh, tất cả đều dùng tiếng Nga. Sau mỗi buổi, kỹ năng nói và thuyết trình tiến bộ rõ rệt”.

Câu lạc bộ cũng là môi trường để học viên làm quen với từ vựng chuyên ngành tiếng Nga, nâng cao kỹ năng nghe, nói và phản xạ ngôn ngữ, từ đó dễ dàng thích nghi với những chương trình học chuyên sâu hơn, kể cả cơ hội học bổng hiệp định Nga - Việt sau khi tốt nghiệp.

Xây dựng mô hình học tập theo nhóm hiệu quả

Hiểu rõ sự chênh lệch về trình độ ngoại ngữ trong cùng một lớp, các giảng viên tại Học viện KTQS đã triển khai phương pháp tổ chức lớp học thành các nhóm theo năng lực. Mỗi nhóm được phân công một học viên giỏi làm “trưởng nhóm”, vừa hỗ trợ bạn học, vừa giúp bản thân củng cố kiến thức.

Đại úy Lê Thị Kim Anh, giảng viên tiếng Anh, chia sẻ: “Tôi luôn chọn tài liệu giảng dạy phù hợp với từng nhóm. Những bài học thường liên quan đến lĩnh vực kỹ thuật, khí tài hiện đại. Việc lồng ghép kiến thức quân sự khiến học viên hứng thú và nhớ lâu hơn”.

Ngoài thời gian học chính khóa, học viện còn tổ chức các buổi ngoại khóa, cung cấp bài tập tự học, thường xuyên tổ chức các kỳ thi cấp học viện và toàn quân. Trong nhiều năm liền, đội tuyển tiếng Anh và tiếng Nga của học viện liên tục đoạt giải cao, cho thấy hiệu quả từ các phương pháp giảng dạy sáng tạo.

Phát triển đội ngũ giảng viên “hai trong một”

Một trong những đổi mới mang tính chiến lược của Học viện KTQS là đào tạo đội ngũ giảng viên “hai trong một” – vừa giảng dạy chuyên ngành kỹ thuật, vừa đảm nhiệm dạy ngoại ngữ chuyên ngành.

Hiện tại, học viện có hơn 70 giảng viên kỹ thuật có khả năng giảng dạy ngoại ngữ. Đây đều là những người được đào tạo bài bản tại nước ngoài, có trình độ chuyên môn cao và được bồi dưỡng thường xuyên.

Thiếu tướng Lê Minh Thái cho biết: “Trước đây, việc dạy tiếng Anh hay tiếng Nga chuyên ngành do giảng viên ngoại ngữ đảm nhiệm, nhưng họ không nắm chắc kiến thức kỹ thuật. Chúng tôi chuyển hướng, giao cho giảng viên kỹ thuật giảng dạy ngoại ngữ chuyên ngành và phối hợp với Khoa Ngoại ngữ để bảo đảm chất lượng ngôn ngữ”.

Tại Khoa Động lực, mô hình này phát huy hiệu quả rõ rệt. Thượng tá, TS Tô Viết Thành cho biết: “Chúng tôi phải xây dựng lại bài giảng từ đầu, nhưng khi giảng dạy bằng ngoại ngữ, sinh viên tiếp thu rất tốt vì nội dung sát thực tế. Định kỳ, chúng tôi tổ chức sinh hoạt chuyên môn bằng tiếng Anh để nâng cao năng lực cho cả giảng viên”.

Nền tảng ngôn ngữ cho hiện đại hóa quân đội

Những đổi mới trong công tác dạy và học ngoại ngữ tại Học viện KTQS không chỉ nâng cao trình độ ngôn ngữ cho học viên, mà còn tạo nền tảng quan trọng cho việc tiếp cận kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.

Không ít học viên lựa chọn làm đồ án tốt nghiệp bằng ngoại ngữ, nhiều người có thể đọc, dịch và trình bày báo cáo kỹ thuật hoàn toàn bằng tiếng Nga hoặc tiếng Anh. Đây cũng là bước chuẩn bị để họ sẵn sàng tham gia các chương trình du học Nga, hoặc làm chủ khí tài nước ngoài trong thực tiễn.

Kết luận trong đợt kiểm tra gần đây, Đại tướng Phan Văn Giang – Bộ trưởng Bộ Quốc phòng – đánh giá cao những bước tiến trong giảng dạy ngoại ngữ tại Học viện KTQS và nhấn mạnh: “Giảng viên cần tăng cường hướng dẫn học viên phương pháp tự học, tự nghiên cứu, đọc nhiều để vững kiến thức ngoại ngữ, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ quân sự - quốc phòng”.