Hợp tác giáo dục Việt Nam – Nga: 75 năm bền chặt và phát triển

Gần 70 nghìn nhân lực trình độ cao được đào tạo tại Liên Xô và liên bang Nga

Hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Liên bang Nga là một trong những trụ cột vững chắc và có chiều sâu nhất trong mối quan hệ song phương. Từ năm 1950 đến nay, gần 70.000 cán bộ, kỹ sư, nhà khoa học, giáo viên và công nhân kỹ thuật Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay.

Trong giai đoạn đầu, từ 1950 đến 1991, Liên Xô tiếp nhận và đào tạo hơn 52.000 công dân Việt Nam. Trong đó, có khoảng 30.000 người đạt trình độ đại học, gần 3.000 người bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, hơn 200 người trở thành tiến sĩ khoa học. Bên cạnh đó, hàng vạn công nhân kỹ thuật, giáo viên dạy nghề, cán bộ thực tập cũng đã được rèn luyện bài bản tại các trường đào tạo kỹ thuật hàng đầu của Liên Xô.

Những du học sinh Việt Nam được đào tạo trong giai đoạn này không chỉ đóng góp lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, mà còn trở thành lực lượng nòng cốt tại nhiều cơ quan quan trọng. Nhiều người giữ các vị trí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước, góp phần định hình chính sách phát triển quốc gia.

Sau năm 1991, dù tình hình quốc tế có nhiều thay đổi, quan hệ giáo dục giữa Việt Nam và Nga vẫn được duy trì. Các hiệp định mới về hợp tác giáo dục tiếp tục được ký kết, trong đó có các chương trình học bổng chính phủ và học bổng hiệp định. Từ năm 2021 đến nay, Nga cấp khoảng 1.000 suất học bổng mỗi năm cho sinh viên Việt Nam, tạo điều kiện để thế hệ mới tiếp cận nền giáo dục có truyền thống khoa học và kỹ thuật tiên tiến.

Các trường đại học hai nước mở rộng hợp tác chiều sâu

Không chỉ ở cấp độ quốc gia, hợp tác giáo dục Việt - Nga cũng đang được cụ thể hóa mạnh mẽ tại các cơ sở giáo dục đại học. Hàng trăm văn bản ghi nhớ, thỏa thuận hợp tác đã được ký kết giữa các trường đại học hai nước trong vòng 10 năm qua.

Điểm nhấn nổi bật là Diễn đàn Hiệu trưởng các đại học Việt Nam – Nga, được tổ chức lần đầu tại Hà Nội vào năm 2019 và gần nhất vào tháng 4/2024 tại Moskva, với sự tham gia của hơn 60 trường đại học hai nước. Tại đây, nhiều thỏa thuận mới được ký kết, từ trao đổi học thuật, nghiên cứu khoa học, đào tạo giảng viên đến liên kết đào tạo đại học, sau đại học.

Năm 2023, hai nước thành lập Mạng lưới các trường đại học kỹ thuật và Mạng lưới các trường đại học đào tạo trong lĩnh vực công nghệ thông tin - truyền thông. Sáng kiến này hướng tới việc khai thác thế mạnh của hai bên trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy nghiên cứu khoa học ứng dụng và đổi mới công nghệ trong thời đại số.

Đây là nền tảng quan trọng để các chương trình đào tạo kỹ sư, chuyên gia trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, năng lượng, công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo, khoa học biển, nghệ thuật, và đặc biệt là tiếng Nga – một lợi thế cạnh tranh lâu dài – phát triển một cách bài bản, hiệu quả.
 

Học bổng chính phủ và đào tạo tiếng Nga được đẩy mạnh

Một trong những ưu tiên lớn nhất trong hợp tác giáo dục hiện nay là tăng chỉ tiêu học bổng chính phủ và thúc đẩy giảng dạy tiếng Nga tại Việt Nam. Hiện nay, nhiều trường phổ thông, đại học và học viện tại Việt Nam tiếp tục đưa tiếng Nga vào giảng dạy, đào tạo các giáo viên chuyên trách, cũng như tổ chức các kỳ thi năng lực tiếng Nga để hỗ trợ du học sinh trước khi sang học tại Nga.

Bên cạnh đó, Việt Nam và Nga cũng đang nghiên cứu khả năng nâng cấp Phân viện Puskin tại Việt Nam thành Trung tâm Puskin với sự đầu tư của Chính phủ Nga. Đây sẽ là trung tâm ngôn ngữ và văn hóa Nga lớn nhất tại khu vực Đông Nam Á, đóng vai trò quảng bá ngôn ngữ, văn học, nghệ thuật Nga tới giới trẻ Việt Nam, đồng thời hỗ trợ công tác tuyển sinh du học Nga.

Việc mở rộng các chương trình học bổng hiệp định, học bổng chính phủ và hợp tác đào tạo song phương không chỉ mang lại cơ hội học tập quốc tế cho sinh viên Việt Nam, mà còn tạo điều kiện để đội ngũ trí thức Việt Nam tiếp cận những tiến bộ mới nhất trong khoa học và công nghệ của Nga.

Định hướng chiến lược dài hạn cho giáo dục và nghiên cứu

Phát biểu về định hướng hợp tác trong thời gian tới, ông Phạm Quang Hưng – Cục trưởng Cục Hợp tác Quốc tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo – nhấn mạnh: Nga tiếp tục là đối tác chiến lược, đáng tin cậy của Việt Nam trong lĩnh vực đào tạo. Các lĩnh vực khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật năng lượng, biển, và cả nghệ thuật sẽ là những trọng tâm được đầu tư mạnh trong hợp tác song phương.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyến thăm cấp Nhà nước Việt Nam sắp tới của Tổng thống Nga V. Putin, nhiều kỳ vọng được đặt ra về việc ký kết hiệp định mới trong giáo dục đại học, tạo cú hích mới cho quan hệ hai nước nói chung và hợp tác giáo dục nói riêng.

Việc hợp tác đào tạo nhân lực không chỉ là đầu tư cho tương lai của mỗi quốc gia, mà còn là cách để vun đắp tình hữu nghị Việt – Nga ngày càng sâu sắc, toàn diện và có chiều sâu thực chất, dựa trên nhu cầu thực tế và sự tin cậy chiến lược.